<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Roza Tulga &#8211; Zamansız Dergi</title>
	<atom:link href="https://zamansizdergi.com/author/rozatulga/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://zamansizdergi.com</link>
	<description>Herkes İçin Edebiyat</description>
	<lastBuildDate>Tue, 13 Oct 2026 18:38:21 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	

<image>
	<url>https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/08/cropped-Untitled-design-32x32.jpg</url>
	<title>Roza Tulga &#8211; Zamansız Dergi</title>
	<link>https://zamansizdergi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Erhan Şanal’ın Portrelerinde Batik Estetiği ve Çağdaş Sanatın Kesişimleri</title>
		<link>https://zamansizdergi.com/erhan-sanalin-portrelerinde-batik-estetigi-ve-cagdas-sanatin-kesisimleri/</link>
					<comments>https://zamansizdergi.com/erhan-sanalin-portrelerinde-batik-estetigi-ve-cagdas-sanatin-kesisimleri/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Roza Tulga]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 15 Sep 2026 14:03:02 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Edebiyat]]></category>
		<category><![CDATA[İnceleme]]></category>
		<category><![CDATA[Sanat]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://zamansizdergi.com/?p=12799</guid>

					<description><![CDATA[Batik, çoğu zaman tekstil üretimiyle özdeşleştirilen geleneksel bir teknik olarak değerlendirilse de, 20. yüzyıl boyunca özellikle Güneydoğu Asya’da sanatçıların müdahalesiyle bağımsız bir resimsel ifade alanına dönüşmüştür. Kumaşın yüzeyine mum aracılığıyla sınırlar çizilmesi, boyanın bu sınırlar içerisinde veya çevresinde hareket etmesi ve farklı katmanların üst üste oluşturulması, batik tekniğini yalnızca dekoratif bir uygulama olmaktan çıkararak özgün [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Batik, çoğu zaman tekstil üretimiyle özdeşleştirilen geleneksel bir teknik olarak değerlendirilse de, 20. yüzyıl boyunca özellikle Güneydoğu Asya’da sanatçıların müdahalesiyle bağımsız bir resimsel ifade alanına dönüşmüştür. Kumaşın yüzeyine mum aracılığıyla sınırlar çizilmesi, boyanın bu sınırlar içerisinde veya çevresinde hareket etmesi ve farklı katmanların üst üste oluşturulması, batik tekniğini yalnızca dekoratif bir uygulama olmaktan çıkararak özgün bir görsel dil hâline getirmiştir.</p>
<p>Malezya&#8217;da Chuah Thean Teng&#8217;in öncülüğünü yaptığı batik resmi, gündelik yaşamı, insan figürünü ve yerel kültürü sanatın konusu hâline getirerek batik ile güzel sanatlar arasındaki mesafeyi azaltmıştır. Bank Negara Malaysia&#8217;nın koleksiyon ve sergi programlarında Chuah Thean Teng, Khalil Ibrahim, Ismail Mat Hussin, Tay Mo Leong ve Yong Cheng Wah gibi isimlerin batik resminin önemli temsilcileri olarak değerlendirilmesi, bu dönüşümün kurumsal sanat tarihi açısından da kabul gördüğünü ortaya koymaktadır.</p>
<p>Bu tarihsel bağlam içerisinde Erhan Şanal&#8217;ın batik üretimi, Türkiye&#8217;de geleneksel bir tekstil tekniğinin çağdaş sanatın ifade olanakları içerisinde yeniden düşünülmesi açısından dikkat çekici bir örnek oluşturur. Şanal, mum batik tekniğini yalnızca uygulayan bir sanatçı değil; tekniğin unutulmaya yüz tutan bilgisini yeniden görünür kılmaya çalışan bir üreticidir. Sanatçının kendi ifadeleriyle, Türkiye&#8217;de geçmişte kullanılan ve zaman içerisinde geri plana düşen mum batik geleneğini yeniden canlandırmak ve gelecek kuşaklara aktarmak üretiminin önemli amaçlarından biridir.</p>
<p><img fetchpriority="high" decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-12800" src="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0040.jpg" alt="" width="1070" height="1381" srcset="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0040.jpg 1070w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0040-232x300.jpg 232w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0040-793x1024.jpg 793w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0040-768x991.jpg 768w" sizes="(max-width: 1070px) 100vw, 1070px" /></p>
<p>Bu nedenle Şanal&#8217;ın sanatını anlamak için yalnızca eserlerin biçimsel özelliklerine değil, tekniğin kültürel bellekteki konumuna da bakmak gerekir. Batik sanatının çağdaşlaşma süreci, farklı coğrafyalarda farklı biçimlerde gerçekleşmiştir. Malezya örneğinde Chuah Thean Teng, batik yüzeyini gündelik yaşamın, figürün ve yerel kültürün temsil alanına dönüştürürken; Fatimah Chik daha soyut ve stilize bir dil geliştirerek flora, fauna ve Nusantara mimarisinden aldığı unsurları çağdaş bir biçim anlayışıyla yeniden yorumlamıştır. İlham Gallery&#8217;nin değerlendirmesine göre Chik, geleneksel zanaat tekniklerinden yararlanarak batik resminin sınırlarını genişleten sanatçılardan biridir.</p>
<p>Bu noktada Şanal&#8217;ın yaklaşımıyla önemli bir paralellik ortaya çıkar.</p>
<p>Her iki yaklaşımda da geleneksel teknik, geçmişin değişmez bir formu olarak görülmez. Teknik, sanatçının müdahalesiyle yeni bir görsel ve düşünsel bağlama taşınır.</p>
<p>Ancak Şanal&#8217;ın konumu farklı bir tarihsel zeminde ortaya çıkar. Malezya ve Endonezya&#8217;da batik, ulusal ve kültürel kimliğin önemli göstergelerinden biri hâline gelmişken, Türkiye&#8217;de mum batik daha sınırlı bir sanat çevresinde varlık göstermiştir. Bu nedenle Şanal&#8217;ın pratiği, yalnızca estetik bir üretim değil, aynı zamanda unutulmaya yüz tutmuş bir tekniğin kültürel bellekte yeniden konumlandırılması olarak okunabilir. Şanal&#8217;ın üretiminde malzeme, düşüncenin taşıyıcısıdır.</p>
<p>Mumun kumaş üzerindeki hareketi boyanın yayılımını sınırlar. Fakat bu sınır mutlak değildir. Kumaşın dokusu, boyanın emilme biçimi ve uygulama sırasında meydana gelen farklılıklar, eserin sonucunu sürekli olarak dönüştürür.</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-12801" src="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0041.jpg" alt="" width="1133" height="1600" srcset="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0041.jpg 1133w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0041-212x300.jpg 212w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0041-725x1024.jpg 725w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0041-768x1085.jpg 768w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0041-1088x1536.jpg 1088w" sizes="(max-width: 1133px) 100vw, 1133px" /></p>
<p>Burada ortaya çıkan temel karşıtlık:kontrol ile rastlantıdır. Sanatçı kompozisyonu belirler; ancak malzeme her zaman sanatçının kararlarına bütünüyle itaat etmez.</p>
<p>Bu durum, batik tekniğini geleneksel resimden ayıran en önemli özelliklerden biridir. Tuval üzerindeki boya daha yüksek oranda kontrol edilebilirken kumaş, boyayı kendi fiziksel özelliklerine göre kabul eder. Böylece sanatçı ile malzeme arasında karşılıklı bir müzakere ortaya çıkar. Şanal&#8217;ın sanatında bu müzakere, yalnızca teknik bir mesele değil, estetik bir yönteme dönüşür. Sanatçı tasarlar; malzeme tamamlar. Bu nedenle Şanal&#8217;ın batiklerinde sonuç, yalnızca sanatçının zihnindeki ön tasarımın gerçekleştirilmesi değildir. Eser, tasarım ile malzemenin davranışının kesiştiği noktada oluşur. Şanal&#8217;ın sanatını daha geniş bir batik tarihi içinde konumlandırırken Endonezyalı sanatçı Amri Yahya özel bir önem taşır.</p>
<p>İlham Gallery, Yahya&#8217;yı Endonezya&#8217;da batik resim sanatının öncülerinden biri olarak tanımlar. Yahya&#8217;nın 1960&#8217;lardan itibaren batik üzerine deneyler yaptığı ve 1974&#8217;ten itibaren batik resimlerini sergilemeye başladığı belirtilmektedir.</p>
<p>Yahya&#8217;nın yaklaşımı batik tekniğinin yalnızca tekstil üretiminin bir parçası değil, başlı başına bir resimsel ifade biçimi olabileceğini ortaya koyar.</p>
<p>Şanal&#8217;ın üretimi de benzer biçimde kumaşı dekoratif bir nesne olmaktan çıkararak resimsel portrelere dönüştürür.</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-12803" src="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0039.jpg" alt="" width="1312" height="1600" srcset="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0039.jpg 1312w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0039-246x300.jpg 246w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0039-840x1024.jpg 840w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0039-768x937.jpg 768w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0039-1260x1536.jpg 1260w" sizes="(max-width: 1312px) 100vw, 1312px" /></p>
<p>Bu noktada batik, “kumaş üzerine desen” olmaktan çıkar ve “kumaş aracılığıyla düşünme” biçimine dönüşür. Batik ile resim arasındaki ilişkinin başka bir boyutunu Srihadi Soedarsono üzerinden görmek mümkündür.</p>
<p>Batik üreticilerinden oluşan bir ailede yetişen Soedarsono&#8217;nun sanatında Cava kültürü önemli bir referans noktası olmuş; sanatçı geleneksel kültür ile modernist resim arasında kendine özgü bir ilişki kurmuştur. Soedarsono doğrudan yalnızca batik tekniğine bağlı kalmadan, batik kültürünün oluşturduğu görsel ve düşünsel mirası modern resim dili içerisinde dönüştürmüştür.</p>
<p>Bu yaklaşım Şanal açısından önemli bir karşılaştırma noktasıdır.</p>
<p>Çünkü geleneksel bir tekniğin çağdaş sanat üzerindeki etkisi, yalnızca o tekniği kullanmakla sınırlı değildir. Gelenek, sanatçının biçim anlayışını, yüzey algısını, ritim duygusunu ve kültürel belleğini de şekillendirebilir.</p>
<p>Şanal&#8217;ın batik üretimi bu anlamda yalnızca teknik bir devamlılık değil, geleneksel bilginin çağdaş bir sanat bilincinde yeniden üretilmesidir. Şanal&#8217;ın sanatını çağdaş batik bağlamında değerlendirmek için Agus Ismoyo ve Nia Fliam&#8217;ın çalışmaları da önemli bir referans noktasıdır.</p>
<p>Yogyakarta&#8217;da faaliyet gösteren Brahma Tirta Sari stüdyosunun üretiminde geleneksel Cava batik yöntemi, çağdaş sanatın olanaklarıyla birlikte ele alınmaktadır. National Gallery Singapore, sanatçıların temel amaçlarından birinin geleneksel batik yönteminin sınırlarını genişleterek çağdaş ifade biçimlerine ulaşmak olduğunu belirtmektedir.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-12802" src="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0043.jpg" alt="" width="1207" height="1600" srcset="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0043.jpg 1207w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0043-226x300.jpg 226w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0043-772x1024.jpg 772w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0043-768x1018.jpg 768w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0043-1159x1536.jpg 1159w" sizes="auto, (max-width: 1207px) 100vw, 1207px" /></p>
<p>Bu yaklaşım Şanal&#8217;ın üretimiyle doğrudan bir düşünsel akrabalık taşır: Gelenek korunurken aynı zamanda dönüştürülür. Dolayısıyla çağdaş batik sanatında gelenek, geçmişe dönmek anlamına gelmez. Tam tersine geçmişten gelen tekniğin bugünün sanat sorularıyla yeniden karşılaştırılması anlamına gelir. Şanal&#8217;ın Türkiye&#8217;deki konumu da bu çerçevede değerlendirilebilir. Şanal&#8217;ın üretiminde ise politik anlatıdan ziyade teknik, kültürel aktarım ve malzeme ön plana çıkmaktadır. Bu farklılık önemlidir. Çünkü çağdaş batik sanatının bütün örneklerinin aynı düşünsel doğrultuda ilerlemesi gerekmez. Kimi sanatçı batiki toplumsal eleştiri için kullanırken, kimi sanatçı kültürel hafızayı araştırır; kimi ise tekniğin kendi plastik olanaklarını keşfeder. Şanal&#8217;ın ağırlık noktası üçüncü alanda, yani tekniğin plastik ve kültürel potansiyelinde yoğunlaşmaktadır. Dias Prabu ise batik tekniğini resim, çizim, mural ve yerleştirme gibi farklı disiplinlerle bir araya getirerek batik yüzeyini genişleten çağdaş sanatçılardan biridir. Sanatçı özellikle el çizimi batiki büyük ölçekli ve mekâna özgü yerleştirmelerle birleştirmektedir.</p>
<p>Bu yaklaşım batik sanatının geleceğine ilişkin önemli bir soru ortaya çıkarır: Batik yalnızca kumaş üzerinde mi var olmak zorundadır?</p>
<p>Prabu&#8217;nun pratiği bu soruya hayır cevabı verir. Şanal&#8217;ın üretimi ise batik tekniğinin kumaşla olan ilişkisini daha güçlü biçimde korur. Ancak her iki sanatçıda da ortak olan nokta, batiki yalnızca dekoratif desen üretimi olarak görmemeleridir. Şanal&#8217;ın sanatını bütün bu örneklerle birlikte değerlendirdiğimizde “yüzey” kavramı merkezi bir önem kazanır. Batik yüzey, üzerinde görüntü bulunan pasif bir alan değildir. Mumun bıraktığı çizgi, boyanın yayılımı, katmanlar ve kazıma izleri üretim sürecinin geçmişini görünür hâle getirir. Bu nedenle kumaş, bir tür hafıza yüzeyi olarak okunabilir. Her iz, eserin oluşum sürecinden geriye kalan bir kayıt gibidir.</p>
<p>Burada batik tekniği ile hafıza arasında doğrudan bir ilişki kurulabilir: Mum sınır koyar; boya zamanı kaydeder; kumaş ise bu süreci saklar. Bu bakımdan Şanal&#8217;ın batikleri yalnızca görüntü üretmez; üretim sürecini de görünür kılar. Şanal&#8217;ın üretimini önemli kılan bir başka mesele de zanaat ile sanat arasındaki tarihsel ayrımı sorgulamasıdır.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-12805" src="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0042-scaled.jpg" alt="" width="1920" height="1535" srcset="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0042-scaled.jpg 1920w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0042-300x240.jpg 300w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0042-1024x818.jpg 1024w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0042-768x614.jpg 768w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0042-1536x1228.jpg 1536w" sizes="auto, (max-width: 1920px) 100vw, 1920px" /></p>
<p>Batik uzun süre “el sanatı” veya “tekstil zanaatı” olarak değerlendirilmiştir. Ancak Malezya ve Endonezya&#8217;daki sanatçıların üretimleri, bu tekniğin galerilerde ve müzelerde çağdaş sanat nesnesi olarak da değerlendirilebileceğini ortaya koymuştur. Malezya&#8217;daki Love Me in My Batik sergisi, 1950&#8217;lerden itibaren batik resminin güzel sanatlar alanında nasıl konumlandığını ve daha sonra çağdaş sanatla nasıl ilişkilendiğini tarihsel olarak ele almıştır. Sergide 70&#8217;in üzerinde sanatçının çalışmalarına yer verilmiştir. Şanal&#8217;ın üretimi de bu tarihsel dönüşümün Türkiye&#8217;deki karşılığı olarak okunabilir. Onun sanatında zanaat, sanatın karşıtı değildir.</p>
<p>Tam tersine zanaatin içerdiği el emeği, tekrar, sabır, teknik bilgi ve malzeme hâkimiyeti, çağdaş sanatın kavramsal üretimiyle birleşir. Şanal&#8217;ın sanatına ilişkin belki de en önemli kavramsal sonuç budur: Gelenek, ancak yeniden üretildiğinde yaşamaya devam eder.</p>
<p>Batik yalnızca geçmişte yapılmış bir teknik olarak korunursa müzelik bir nesneye dönüşebilir. Fakat sanatçı bu tekniği yeni biçimlerle, yeni yüzeylerle ve yeni sanat anlayışlarıyla ilişkilendirdiğinde gelenek canlılığını sürdürür.</p>
<p>Sonuç olarak: Erhan Şanal&#8217;ın sanatını çağdaş batik tarihi içerisinde değerlendirdiğimizde, onu doğrudan Malezya veya Endonezya batik geleneğinin bir devamı olarak görmek doğru olmaz. Şanal&#8217;ın üretimi farklı bir kültürel coğrafyanın, Türkiye&#8217;nin sanat ve tekstil tarihinin içerisinden gelişmektedir. Erhan Şanal&#8217;ın özgün konumu ise bu uluslararası tarih içerisinde Türkiye&#8217;de mum batik geleneğinin yeniden görünürlük kazanmasını sağlamasıdır.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-12804" src="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0044.jpg" alt="" width="1240" height="1517" srcset="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0044.jpg 1240w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0044-245x300.jpg 245w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0044-837x1024.jpg 837w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/09/IMG-20260907-WA0044-768x940.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1240px) 100vw, 1240px" /></p>
<p>Şanal&#8217;ın sanatında batik, geçmişin dekoratif bir kalıntısı olmaktan çıkarak malzeme, hafıza, emek ve çağdaş estetik arasında kurulan bir ilişki alanına dönüşür.</p>
<p>Bu nedenle onun eserlerini yalnızca “batik tablolar” olarak tanımlamak yetersiz kalacaktır.</p>
<p>Daha doğru bir tanımlamayla Şanal&#8217;ın üretimi, geleneksel tekstil bilgisinin çağdaş sanat düşüncesi içerisinde yeniden yapılandırıldığı hibrit bir sanat pratiğidir.</p>
<p>&nbsp;</p>


<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://zamansizdergi.com/erhan-sanalin-portrelerinde-batik-estetigi-ve-cagdas-sanatin-kesisimleri/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Yeşilin Politikası, Solun Hafızası: Türksen Başer Kafaoğlu&#8217;nun Bir Yerden Başlamak: Sol ve Yeşil Dokunuşlar</title>
		<link>https://zamansizdergi.com/yesilin-politikasi-solun-hafizasi-turksen-baser-kafaoglunun-bir-yerden-baslamak-sol-ve-yesil-dokunuslar/</link>
					<comments>https://zamansizdergi.com/yesilin-politikasi-solun-hafizasi-turksen-baser-kafaoglunun-bir-yerden-baslamak-sol-ve-yesil-dokunuslar/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Roza Tulga]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 17 Aug 2026 18:18:13 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Kitap Tanıtımı]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://zamansizdergi.com/?p=12495</guid>

					<description><![CDATA[Türkiye’de çevre hareketlerinin tarihi, yalnızca doğanın korunmasına yönelik girişimlerin tarihi değildir; aynı zamanda kamusal alanın savunulması, demokratik katılımın geliştirilmesi ve yurttaşlık bilincinin güçlendirilmesi mücadelesidir. Özellikle 1980 sonrasında neoliberal kentleşme politikalarının hız kazanması, doğal ve kültürel varlıkların piyasa mekanizmalarına açılması ve çevresel karar alma süreçlerinin merkezileşmesi, çevre hareketlerini yeni bir siyasal özne haline getirmiştir. Bu süreçte [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>


<p>Türkiye’de çevre hareketlerinin tarihi, yalnızca doğanın korunmasına yönelik girişimlerin tarihi değildir; aynı zamanda kamusal alanın savunulması, demokratik katılımın geliştirilmesi ve yurttaşlık bilincinin güçlendirilmesi mücadelesidir. Özellikle 1980 sonrasında neoliberal kentleşme politikalarının hız kazanması, doğal ve kültürel varlıkların piyasa mekanizmalarına açılması ve çevresel karar alma süreçlerinin merkezileşmesi, çevre hareketlerini yeni bir siyasal özne haline getirmiştir. Bu süreçte çevre mücadelesi, yalnızca ekolojik kaygılarla sınırlı kalmamış; kent hakkı, kültürel mirasın korunması, demokratik katılım ve toplumsal adalet talepleriyle iç içe geçmiştir.Türksen Başer Kafaoğlu’nun Bir Yerden Başlamak: Sol ve Yeşil Dokunuşlar adlı eseri, tam da bu tarihsel bağlam içerisinde okunması gereken önemli bir tanıklıktır. Eser, çevre hareketlerinin gelişimini yalnızca kronolojik bir anlatı şeklinde sunmaz; aynı zamanda Türkiye’de ekolojik duyarlılığın siyasal ve toplumsal dönüşüm süreçleriyle nasıl kesiştiğini ortaya koyar. Bu yönüyle kitap, çevre aktivizminin tarihine ilişkin bir bellek çalışması olmanın ötesinde, politik ekoloji perspektifinden okunabilecek bir düşünce pratiği niteliği taşımaktadır.Kafaoğlu’nun eserini politik ekoloji, kolektif hafıza, kamusal alan ve demokratik yurttaşlık kuramları çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel savı, yazarın çevre mücadelesini doğa korumacılığı sınırlarının ötesine taşıyarak onu demokrasi, özgürlük ve toplumsal adalet mücadelesinin ayrılmaz bir parçası olarak yeniden tanımladığıdır.Türkiye’de çevre hareketlerinin gelişimi, sivil toplumun dönüşümü ve ekolojik duyarlılığın siyasal boyutları üzerine önemli bir tanıklık olarak değerlendirilebilir. Ancak eser yalnızca bir anılar toplamı değildir; aynı zamanda Türkiye’nin yakın dönem toplumsal mücadele tarihine alternatif bir okuma öneren politik bir hafıza alanıdır. Yirminci yüzyılın son çeyreğinden itibaren çevre sorunları yalnızca bilimsel ya da teknik meseleler olarak değerlendirilmemeye başlanmıştır. İklim krizi, kentleşme politikaları, doğal kaynakların özelleştirilmesi ve ekolojik yıkım, çevreyi doğrudan siyasal bir meseleye dönüştürmüştür. Bu dönüşüm, çevre hareketlerini yalnızca doğayı koruma ekseninden çıkararak demokrasi, yurttaşlık ve hak mücadeleleriyle ilişkilendirmiştir.Türksen Başer Kafaoğlu tam da bu tarihsel dönüşümün içerisinden konuşur. Kitap, Türkiye’de çevre mücadelesinin kurumsallaşma sürecine tanıklık eden bir aktivistin deneyimlerini aktarırken aynı zamanda çevrecilik ile sol düşünce arasındaki ilişkinin teorik ve pratik boyutlarını görünür kılar.Bu nedenle eser, yalnızca biyografik bir anlatı olarak değil, Türkiye’deki çevre hareketlerinin sosyolojisini anlamaya yönelik bir kaynak olarak okunmalıdır.Kitabın başlığında yer alan “sol” ve “yeşil” kavramları tesadüfi değildir. Avrupa’da özellikle 1970’lerden itibaren gelişen yeşil siyaset, çevre sorunlarının sınıf ilişkilerinden bağımsız düşünülemeyeceğini ortaya koymuştur.Kafaoğlu’nun yaklaşımı da benzer bir çizgi izler. Çevresel tahribat yalnızca yanlış planlamanın sonucu değildir.Bu noktada Murray Bookchin’in Toplumsal Ekoloji kuramı önemli bir açıklama zemini sunar. Bookchin’e göre doğa üzerindeki tahakküm, insanın insan üzerindeki tahakkümünden bağımsız değildir. Kafaoğlu’nun “Bir Yerden Başlamak Sol ve Yeşil Dokunuşlar” kitabı çevre mücadelesi, aynı zamanda hiyerarşilere, eşitsizliklere ve dışlayıcı kent politikalarına karşı bir mücadele olarak ortaya çıkar.Dolayısıyla eser, çevrecilik ile sosyal adalet arasında güçlü bir teorik bağ kurmaktadır.Kitabın satır aralarında en belirgin eleştiri, neoliberal kentleşme politikalarına yöneliktir.Kafaoğlu’nun anlattığı çevre mücadeleleri, tam da bu mekânsal dönüşüme karşı gelişen direniş pratikleri olarak okunabilir.Parklar, kıyılar, tarihi yapılar ve doğal alanlar yalnızca korunması gereken nesneler değildir; bunlar kamusal yaşamın ve kolektif hafızanın taşıyıcılarıdır. Bu alanların sermayeye açılması, yalnızca doğanın değil, kamusal yaşamın da tahrip edilmesi anlamına gelir.David Harvey’in “mülksüzleştirme yoluyla birikim” kavramı düşünüldüğünde, kitapta anlatılan çevresel çatışmaların aslında ekonomik ve siyasal bir mücadele alanı olduğu görülmektedir.Kafaoğlu’nun eserinin merkezinde yer alan temel kavramlardan biri yurttaşlıktır.Yazar, çevreyi devlet kurumlarının ya da uzmanların sorumluluğuna bırakmaz. Aksine, çevre sorunlarının çözümünün aktif yurttaş katılımıyla mümkün olacağını savunur.Bu yaklaşım Hannah Arendt’in kamusal alan teorisiyle örtüşmektedir. Arendt’e göre siyaset, insanların ortak meseleler etrafında bir araya gelerek eylemde bulunmalarıyla ortaya çıkar.Kitap boyunca çevre aktivistleri, gönüllüler ve yerel inisiyatifler yalnızca birer katılımcı değil; demokratik kamusal alanın kurucu özneleri olarak sunulur.Bu nedenle Bir Yerden Başlamak, çevre mücadelesi kadar yurttaşlık etiği üzerine de yazılmış bir kitaptır.Eserin en güçlü yönlerinden biri, çevre mücadelelerini tarihsel bir hafıza alanına dönüştürmesidir.Pierre Nora’nın belirttiği gibi modern toplumlarda hafıza giderek kurumsal tarih tarafından bastırılır. Bu nedenle alternatif hafıza alanları büyük önem taşır.Kafaoğlu’nu eseri tam da böyle bir işleve sahiptir. Kitap, resmî tarihin çoğu zaman görünmez kıldığı çevre hareketlerini kayıt altına alır.Bu noktada Michel Foucault’nun “karşı-hafıza” kavramı önem kazanmaktadır. Karşı-hafıza, egemen anlatıların dışında kalan deneyimlerin görünür hale getirilmesini ifade eder.Kafaoğlu’nun anlatısı, sadece Türkiye’nin yakın tarihini siyasal liderler veya devlet politikaları üzerinden değil; yurttaşların yerel mücadeleleri üzerinden okumayı önerir.Bu yönüyle eser, alternatif bir tarih yazımı girişimidir.”Bir Yerden Başlamak”: Umut Etiği ve Politik EylemKitabın başlığı yalnızca bir öneri değil; aynı zamanda bir felsefi tutumdur. Günümüz dünyasında ekolojik krizlerin büyüklüğü çoğu zaman bireylerde çaresizlik hissi yaratmaktadır. Kafaoğlu ise bu çaresizliğe karşı eylemi ve dayanışmayı öne çıkarır.Burada Ernst Bloch’un “umut ilkesi” ve Antonio Gramsci’nin “iradenin iyimserliği” kavramlarıyla güçlü bir paralellik kurulabilir.Yazarın temel savı şudur: Toplumsal dönüşüm büyük kırılmalarla değil, küçük ama sürekli müdahalelerle gerçekleşir.Bu nedenle kitap, nostaljik bir geçmiş anlatısından çok geleceğe yönelik etik ve politik bir çağrı niteliği taşımaktadır.Türkiye’de çevre hareketlerinin tarihini, yurttaşlık bilincini ve demokratik katılım kültürünü anlamak açısından önemli bir başvuru kaynağıdır. Türksen Başer Kafaoğlu, çevre sorunlarını teknik bir mesele olmaktan çıkararak onları demokrasi, toplumsal adalet ve kamusal alan mücadelelerinin merkezine yerleştirmektedir.Eserin en önemli katkısı, çevre hareketlerini yalnızca doğa koruma pratiği olarak değil; aynı zamanda toplumsal dönüşümün ve demokratikleşmenin bir aracı olarak kavramsallaştırmasıdır. Bu bağlamda kitap, Türkiye’de politik ekoloji literatürü açısından değerlendirilmesi gereken önemli tanıklık eserlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Kafaoğlu’nun çevre mücadelesinin aynı zamanda bir hafıza, demokrasi ve özgürlük mücadelesi olduğunu hatırlatmaktadır. Bu nedenle Bir Yerden Başlamak, yalnızca geçmişi anlatan bir eser değil; geleceğe yönelik etik ve politik bir manifesto olarak da okunabilir.</p>]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://zamansizdergi.com/yesilin-politikasi-solun-hafizasi-turksen-baser-kafaoglunun-bir-yerden-baslamak-sol-ve-yesil-dokunuslar/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
