<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Wêje &#8211; Zamansız</title>
	<atom:link href="https://zamansizdergi.com/ku/weje/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://zamansizdergi.com</link>
	<description>Wêje, Huner û Raman</description>
	<lastBuildDate>Thu, 15 Oct 2026 17:06:15 +0000</lastBuildDate>
	<language>ku-TR</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	

<image>
	<url>https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/08/cropped-Untitled-design-32x32.jpg</url>
	<title>Wêje &#8211; Zamansız</title>
	<link>https://zamansizdergi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Gelo Oksîjen Ruh E?</title>
		<link>https://zamansizdergi.com/ku/gelo-oksijen-ruh-e/</link>
					<comments>https://zamansizdergi.com/ku/gelo-oksijen-ruh-e/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ciwan Serhedyan]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 15 Oct 2026 17:03:42 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Ceribandin]]></category>
		<category><![CDATA[Wêje]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://zamansizdergi.com/?p=13035</guid>

					<description><![CDATA[Ji nefesê heta ruh, ji jiyanê heta mirin û ji mirinê heta jiyaneke nû &#160; Gelo ruh çi ye? Gelo ruh tiştekî ji bedenê cuda ye, yan jî di hundirê şertên jiyanê de, di nefesê û atmosferê de ye, divê em li pey şopên wê bigerin? Ev pirs ji mêj ve di hişê mirovan de [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="text-align: left;"><strong><em>Ji nefesê heta ruh, ji jiyanê heta mirin û ji mirinê heta jiyaneke nû</em></strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Gelo ruh çi ye? Gelo ruh tiştekî ji bedenê cuda ye, yan jî di hundirê şertên jiyanê de, di nefesê û atmosferê de ye, divê em li pey şopên wê bigerin?</p>
<p>Ev pirs ji mêj ve di hişê mirovan de heye. Di baweriyên kevnar de ruh gelek caran bi nefes, hewa, tevger û hêza jiyanê re hatiye girêdan. Di gelek zimanên kevnar de jî peyvên ku ji bo “nefesê” tên bikaranîn, bi wateya ruh û jiyanê re nêzîk in.</p>
<p>Li vir em dixwazin pirsê bi awayekî din bipirsin:</p>
<p>Gelo oksîjen dikare di modela me ya ruh de xweyê roleke bingehîn be?</p>
<p>Ev nivîs ne îdiaya îsbatkirina ku oksîjen bi xwe ruh e. Ev modelekî fikirî û felsefî ye ku hewl dide têkiliya di navbera biyolojî, atmosfer, mîtolojî û baweriyên kevnar de nû bike.</p>
<p><strong>Hêk, tov û nefes</strong></p>
<p>Jiyaneke mirovî bi hevdîtina hêk û spermê dest pê dike. Di şertên normal de, hêk û sperm bi gelemperî di beşa fireh a tûba Fallopê, ango ampûlayê, de hev dibînin.</p>
<p>Sperm ji zeh-vajînayê derbasî servîksê dibe, ji malzarokê re derbas dibe û digihîje tûbê. Ji nav milyonên sperman, bi tenê yek sperm bi hêkê re dikeve nav pêvajoya fertilîzasyonê. Piştî têketina wî spermî, hêk betana xwe dipêçe xwe ji spermên din ra digire</p>
<p>Piştî vê hevdîtinê zîgot çêdibe. Zîgot dest bi dabeşbûna hucreyî dike, ber bi morûlayê û paşê blastokîstê ve diçe û di dawiyê de ber bi malzarokê ve digere. Li dor rojên 6–10 piştî fertilîzasyonê, implantasyon dest pê dike.</p>
<p>Lê li vir tiştekî girîng heye: embriyon di zikê dayikê de bi pişikê nefes nade û nastîne.</p>
<p>Oksîjen ji xwîna dayikê bi rêya plasentayê û navikê digihîje fetusê. Piştî zayînê, bi nefesa yekemîn re, pergala nefesê ya zarokê bi awayekî nû dest bi karê xwe dike.</p>
<p>Ji ber vê yekê, di modela me de, jiyan tenê bi DNA nayê fêmkirin. Hêk û tov bingeha genetîkî ne; oksîjen û pergala nefesê jî ji şertên bingehîn ên jiyana mirovan in.</p>
<p>Ji vir fikra “sê-alî ya afirandinê” derdikeve:</p>
<p>Hêk + tov + oksîjen.</p>
<p>Hêk û tov agahiyên genetîkî digihînin hev; oksîjen jî di pêvajoya jiyanê de piştgiriya metabolîzmayê dike.</p>
<p><strong>Zewaca pîroz û gazîkirina ruh</strong></p>
<p>Di dîroka mirovan de têkiliya zayendî her tim tenê wekî karekî biyolojîkî nehatiye dîtin.</p>
<p>Di gelek çand û baweriyên kevnar de, hevşad bûna mêr û jinê bi bereket, zayîn, nûbûna jiyanê û kozmogoniyê re hatiye girêdan. Ji ber wê ye li gelek deverên pîroz, perestgeh û goristanan kulîlka avê &#8220;Nîlûfer-lotûs&#8221; weka sembola laş guherînê &#8220;reenkarnasyon &#8221; hatiye çê kirin li ser keviran li ser dîwaran.</p>
<p>Têgeha Hieros Gamos – zewaca pîroz di dîroka mîtolojiyê û neolîtîkê de mînaka herî naskirî ya vê nêrînê ye.</p>
<p>Di vê şiroveyê de, hevşadbûna mêr û jinê tenê têkiliya du bedenan nîne; ew dikare wekî rîtûela ku jiyaneke nû vediwîne were dîtin. Lewra deriyê yekemînê ku ruh dikare tê ra were dinyayê malzaroka dayîkê ye. Di destpêka hevşadbûnê heta çê bûna zîgotê weka kozmogonîyeke piçûk meriv dikare bi nav bike. Wek Qalûbela ya avabûna pergala rojê, di malzaroka dê da jî qalûbela ya çê bûna jiyaneke nû diqewime.</p>
<p>Li vir fikra “gazîkirina ruh” derdikeve holê.</p>
<p>Mêr û jin bi hev re DNA ya xwe digihînin hev; şertên jiyanê jî ji dayikê ve bi oksîjenê re girêdayî ne.</p>
<p>Di modela me de, ji ber vê yekê, zewaca pîroz dikare wekî sembola gazîkirina jiyanê û, di qata rûhanî de, wekî gazîkirina ruh were fêmkirin. &#8221; Hevşadbûna mêr û jinê rîtûela gazî ruh kirinê ye&#8221;</p>
<p><strong>Nefes û ruh di baweriyên kevnar de</strong></p>
<p>Ev têkiliya nefes û ruh tenê di fikra me de nayê dîtin.</p>
<p>Di ziman û baweriyên kevnar de gelek têgeh hene ku nefes, hewa û hêza jiyanê bi ruh re girêdidin.</p>
<p>Ruach di Îbranî de bi nefes û ruhê re têkildar e.</p>
<p>Pneuma di Yewnanî de hem wateya nefesê û hem jî wateyên rûhanî hildide.</p>
<p>Prana di tradîsyona Hindî de bi nefes û hêza jiyanê re têkildar e.</p>
<p>Spiritus di Latînî de bi nefes û jiyanê re girêdayî ye.</p>
<p>Di Sumerî de jî Zî bi têgehên jiyan û nefesê re têkildar e.</p>
<p>Li gorî îslamêyetê (xw dê gotiye; me Adem bi heriyê çê kir û ruh pif kirê). Wê demê ruh tiştekî ku tê pif kirine, tiştê ku tê pif kirinê jî oksîjne</p>
<p>Ev hevahengî bi xwe îsbat nake ku “oksîjen = ruh” e. Lê ew pirsê balkêştir dike:</p>
<p>Çima mirovan di çandên cuda de ruh bi nefes û hêza jiyanê re ewqas nêzîk girêdane?</p>
<p><strong>Ruh wek şaxeke atmosferê</strong></p>
<p>Li gorî modela me, mirov dikare bedenê wekî şaxekî atmosferê bifikire.</p>
<p>Dev û poz wekî deriyên vê şaxê ne. Hewa di hundirê wan de derbasî lûleya nefesê dibe, digihîje pişikê û oksîjen ji wir derbasî xwînê dibe.</p>
<p>Xwîn oksîjenê digihîne hemû hucreyên bedenê.</p>
<p>Ji vê perspektîfê, oksîjeneke ku di pişika me de ye bi awayekî ji atmosferê hatiye û piştî ku di bedena me de karê xwe dike, di dawiyê de dîsa vedigere atmosferê.</p>
<p>Mirov ji atmosferê cuda nîne. Mirov ji elementan pêk tê di mirinê da jî dîsa her elementek vedigere heqîqeta xwe ya bingehîn.</p>
<p>Em atmosferê di hundirê xwe de digirin û atmosferê dîsa vedigerînin.</p>
<p>Li vir hevoka ku dikare bibe navenda vê modelê derdikeve:</p>
<p>“Em di ruh de ne, ruh di hundirê me de ye; em di oksîjenê de ne, oksîjen di hundirê me de ye.”</p>
<p>Mirin: derketina şaxê ji bedenê</p>
<p>Heke jiyan bi nefes û oksîjenê re girêdayî ye, gelo mirin dikare di vê modelê de wekî çi were fêmkirin?</p>
<p>Di mirinê de nefes raweste. Pergala ku oksîjenê digihîne hucreyan êdî nikare karê xwe bidomîne û beden di dawiyê de fonksiyonên xwe winda dike.</p>
<p>Di şiroveya me de, ruh ne wek maddeyek ku bi çavên me tê dîtin e; ew wekî aliyekî ruhanî ya jiyanê tê fêmkirin ku bi nefes û atmosferê re têkildar e.</p>
<p>Ji vê derê fikra din jî derdikeve:</p>
<p>Gelo mirin dawî ye, yan jî vegera ruh ji bedenê bo navenda xwe ya atmosferîk e?</p>
<p><strong>Ev cihê ku fikra reenkarnasyonê dikeve nav modelê.</strong></p>
<p><strong>Ji bedenekê heta bedeneke din</strong></p>
<p>Di baweriyên reenkarnasyonê de, ruh piştî mirinê bi dawî nabe; ew dikare di jiyaneke nû de dîsa xuya bibe.</p>
<p>Di modela me de, atmosfer dikare wekî navenda hevpar a ruhan were fikirîn. Ruh ji bedenekê derdikeve, ji bedenê cuda dibe û di şertên atmosferîk de mayînde dibe. Paşê, di şertên guncav de, dikare bi jiyaneke nû re têkildar bibe.</p>
<p>Ev ne pêvajoyeke ku biyolojîyê îro piştrast kiriye. Ew modela felsefî ya me ye. Em dikarin bibêjin &#8220;gelo&#8221;?</p>
<p>Lê ev model dikare pirsên nû derxe holê:</p>
<p>Gelo bîra jiyaneke berê dikare bi awayekî din bimîne?</p>
<p>Gelo hinek kes dikarin ji jiyana berê şopên bîranînên jiyana berê bi xwe ra bînine jiyana nû?</p>
<p>Gelo huner, hest, jêhatîbûn an jî agahiyên ji xweberiyê têne ber çavê meriv dikarin di vê çarçoveyê de wekî şopên ruh bên lêkolînkirin?</p>
<p>Gelo deriyê hatina ruh an ya vê dinyayê malzaroka dê tenê ye yan wekî din jî rê hene?</p>
<p>Di gelek deverên dinyayê hin kes derdikevin qala jiyana xwe ya berê dikin, dibêjin ku mirine dîsa di bedeneke nû da vegeriyane dinyayê. Yan jî kêliyekî mirine ruhê wan ji bedena wan derketiye piştî gavekê dîsa vegeriyane bedena xwe. Ji bilî wê jî li hin deveran dema ku kesek dimire kêrekî yan hesinekê didine ser laşê mirî da ku ruhên xirab nekevine wê bedenê. Gelo rihên xirab yan jî xerîb çawa dikarin wê bedenê bikar bînin?</p>
<p>Ez dixwazim li vir mînakekê parve bikim; qasî ku em zanin Evdalê Zeynikê heta sîh saliya xwe dengbêjiya wî tune bûye. Di sîh saliya xwe da nexweş dikeve bi mehan nav nêvînan da dimîne, derdora wî hêviya xwe jê qut dikin dibêjin êdî Evdal ranabe. Evdal ê kurê Zeynê ji nişkav da radibe ser nivîna xwe rûdinê îskanek av dixwaze, avê didinê, Evdal avê vedixwe destê xwe dide ber guhê xwe û dest bi gotina kilaman dike.</p>
<p>Ev hunera ku ji nişkav da di &#8220;sîh salî&#8221; yê da hatiye ser Evdal, gelo şopeke jiyana wîya beriya wê bû, yan ruhê wî ji bedenê derket û ruhê hunermendekî kete wê bedenê?</p>
<p><strong>Ev pirs hîn vekirî ne.</strong></p>
<p>Bîra avê û bîra ruh</p>
<p>Jacques Benveniste li ser îdiaya ku av dikare “bîr” hilgire eksperîmentên nîqaşkar pêşkêş kir. Lê encamên wî di zanistê de nehatine pejirandin û dubarekirinên serbixwe wan piştgirî lê nekirin.</p>
<p>Ji ber vê yekê em nikarin bibêjin ku “bîra avê” îsbat bûye.</p>
<p>Lê wekî pirseke felsefî, em dikarin bipirsin:</p>
<p>Heke madde dikare şopên têkiliyên berê bihêle, gelo ruh jî dikare şopên jiyanê bihêle?</p>
<p>Di vê nivîsê de “bîra ruh” ne wekî rastiyeke îsbatkirî, lê wekî beşek ji modela reenkarnasyonê tê pêşniyarkirin.</p>
<p><strong>Dûman, giyayên pîroz û hêzên xerab</strong></p>
<p>Di gelek civakan de, ji bo paqijkirin û parastinê, giyayên cuda hatine şewitandin. Di rîtûelan de cihê taybet yê dûmana hin nebatan heye.</p>
<p>Ûzelik-harmel û hin rezîne û giyayên din di gelek herêman de di rîtûelan de tên bikaranîn.</p>
<p>Di baweriyên gelêrî de, çavîn, nifir, nexweşî, belaser, musallat û ruhên xerab carinan wekî hêzên neyînî tên fêmkirin. Dûman jî dikare wekî amûra derxistina van hêzan dihate bikaranîn.</p>
<p>Di aliyê antropolojîk de, ev rîtûelên paqijkirinê rastiyên çandî ne.</p>
<p>Di aliyê zanistî de, dûman ruhên xerab naqewirîne. Dûman tevliheviyeke gelek maddeyan e û hin cûreyên dûmanê dikarin ji bo pişikan û tenduristiyê zirarê bînin.</p>
<p>Lê di zimanê sembolîk de, dûman dikare bibe nîşana guherîna hewa, nefes û atmosferê. Pêşiyên me gotine dûman ruh û enerjiyên xirab diqewime. Di aliyê bîyolojîk û zanistê da jî Dûman oksîjenê diqewirîne.</p>
<p><strong>Gîhayê goristanan</strong></p>
<p>Di herêmên Kurdistanê de, û gelek deverên cîhanê hin giyayên ku li derdorên goristanan pir tên dîtin, bi navên gelêrî yên taybet tên nasîn.</p>
<p>Hestiyên mirovan bi kalsiyum, fosfor û hinek mineralên din dewlemend in, lê ji vê yekê nayê derxistin ku hemû giyayên goristanan ji ber hestiyan mezin dibin. Cîhana zanistê dibêje ku ûzelik bi van mîneralan zexim û geş dib, ji ber wê hin herêman ji bona ûzelikê gotine&#8221;gihayê goristanê&#8221;</p>
<p>Têkiliya di navbera axa goristanê, mineralên hestiyan, giyayên ku li wir mezin dibin û navên gelêrî yên wan hêj dikare bibe mijareke serbixwe ya lêkolînê.</p>
<p><strong>Kozmogoniya ku di zikê dayikê de dubare dibe</strong></p>
<p>Di dawiyê de hemû ev têgeh dikarin li hev werin.</p>
<p>Kozmos ji tiştekî nû dest pê dike.</p>
<p>Jiyan di nav zikê dayikê de ji hevdîtina hêk û tovê dest pê dike.</p>
<p>Embriyon mezin dibe.</p>
<p>Oksîjen bi rêya plasentayê digihîje wî.</p>
<p>Piştî zayînê, zarok nefesa xwe ya yekemîn ji dev û pozê xwe ra distîne. Navik pire ya plasente yê xwe kîp dike û dev û poz vedibin.</p>
<p>Jiyan bi nefesê berdewam dike.</p>
<p>Di dawiyê de nefesa dawîn tê.</p>
<p>Beden vedigere axê.</p>
<p>Gaz û maddeyên bedenê dîsa digihîjin hawîrdorê.</p>
<p>Û ruh — di modela me de — dikare dîsa ber bi navenda atmosferîk a xwe ve vegere. Meriv dikare bibêje, zindî bi çar hêmanên-elementên sereke pêk tê û di mirin da dîsa li wan çar elementan vedigere. Qalûbela ya destpêka jiyanê, di mirinê da jî dubare dike, beden ruh element û mîneral ji hev vediqetin.</p>
<p>Ji vê perspektîfê, zayîn û mirin du xalên cuda ne; ew du deriyên heman çerxê ne.</p>
<p>Zewaca pîroz dikare wekî sembola gazîkirina jiyanê were fêmkirin. Nefes dikare wekî pira di navbera beden û atmosferê de were dîtin. Oksîjen dikare di aliyê biyolojîk de şertê bingehîn ê metabolîzmayê, û di aliyê mîtolojîk de sembola ruh û jiyanê be.</p>
<p>Û li navenda hemû van pirsan yek pirs dimîne:</p>
<p>Gelo ruh tiştekî ku li derveyî jiyanê ye, an jî ruh di navbera beden, nefes, atmosfer û jiyanê de tê dîtin?</p>
<p>Dibe ku bersiva vê pirsê ne di yek zanistê de, lê di hevpeyvîna biyolojiyê, antropolojiyê, mîtolojiyê û felsefeyê de be.</p>
<p>Di vir da çavên meriv li rêwîtiya astral digerin.</p>
<p><strong>Gelo rêwîtiya astral çi ye?</strong></p>
<p>Dibêjin ku di rêvîtiya astral da ruh ji bedenê derdikeve û digere. Ji hêla bîyolojîk da ku ruh ji bednê derkeve hêdî hêdî şane dimirin beden fonksiyonên xwe winda dike û organ dirizin. Di vê modela me ya felsefî da ruh perçeya atmosferê ye. Çawa ku rehên Daran di bin axê da bi tayekî nedîtî bi hevdu ra têkildar in, hemû zindiyên ku bêhna xwe didin û distînin jî bi rêya oksîjenê bi hevdu ra têkildar in. Bi meditasyoneke hûrgilî bi baldarî meriv dikare hişê hemû zindî yên ku bêhna didin û distînin bibîne. Di modela me da ruh ji bedenê dernakeve û naçe rêwîtiya astral, tenê di şertên guncav da bi rêya oksîjenê hişê kes û heywanên dûr bi awayekî metafîzîkî dibîne. Mînak; ku kesek bi baldarî meditasyonê bike bi rêya oksîjenê ya ê tayê navbera hemû zindiyên ku bêhn didin û distînin, pêkane ku bik be hişê teyrekî li ezmanê herî bilind û dûr û ji wir vê cîhanê di jor da bi çavên wî teyrî bibîne. Yan kî pêkane ku bi hişê hirçekî li cemserê û sermaya li wir hîs bike. Ev tişt di dîrokê da hatine dîtin qal kirin û nivîsîn.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://zamansizdergi.com/ku/gelo-oksijen-ruh-e/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>IOANNA KUÇURADÎ: JIYANEKE JI FELSEFEYÊ RE TERXANKIRÎ</title>
		<link>https://zamansizdergi.com/ku/ioanna-kucuradi-jiyaneke-ji-felsefeye-re-terxankiri/</link>
					<comments>https://zamansizdergi.com/ku/ioanna-kucuradi-jiyaneke-ji-felsefeye-re-terxankiri/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Zamansız Editör Kolektifi]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 05 Oct 2026 19:05:55 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Huner û Çand]]></category>
		<category><![CDATA[Wêje]]></category>
		<category><![CDATA[Zamansız: Ew Kêlî]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://zamansizdergi.com/?p=12972</guid>

					<description><![CDATA[1936–2026 Jiyana Ioanna Kuçuradî rêwîtiyeke dirêj a ramanê bû. Wê felsefe ne tenê wekî dîsîplîneke akademîk, lê wekî rêyek ji bo famkirina mirov û têkiliya mirov bi cîhanê re girt dest. Kuçuradî di 2ê Cotmeha 2026an de çû ser dilovaniya xwe. Li pey xwe ji şêst salan zêdetir xebata felsefeyê, gelek berhem, xwendekarên ku perwerde [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">1936–2026<br></p>



<p class="has-text-align-left wp-block-paragraph"><br>Jiyana Ioanna Kuçuradî rêwîtiyeke dirêj a ramanê bû. Wê felsefe ne tenê wekî dîsîplîneke akademîk, lê wekî rêyek ji bo famkirina mirov û têkiliya mirov bi cîhanê re girt dest. Kuçuradî di 2ê Cotmeha 2026an de çû ser dilovaniya xwe. Li pey xwe ji şêst salan zêdetir xebata felsefeyê, gelek berhem, xwendekarên ku perwerde kirine û mîrateyeke xurt a ramanê ya di warê mafên mirovan, etîk û nirxan de hişt.<br><br>Kuçuradî di sala 1936an de li Stenbolê ji dayik bû. Di 1959an de ji Beşa Felsefeyê ya Zanîngeha Stenbolê mezûn bû û di 1965an de doktora xwe temam kir. Beşeke girîng a jiyana xwe ya akademîk li Zanîngeha Hacettepeyê derbas kir. Di sala 1969an de Beşa Felsefeyê ya Zanîngeha Hacettepeyê ava kir û salên dirêj serokatiya beşê kir. Bi ders, lêkolîn û xwendekarên ku perwerde kirin, ji pêşketina perwerdeya felsefeyê ya li Tirkiyeyê re beşdariyeke mezin kir.<br><br>Di navenda ramana Kuçuradî de mirov, nirx û etîk cih digirtin. Mirov, tevger an rewşek çawa tê nirxandin, nirx bi kîjan pîvanan re bên hilsengandin û pirsgirêkên etîkî çawa bên hizirandin, ev di nav mijarên bingehîn ên xebatên wê de bûn. Kuçuradî felsefe wekî qadeke ramanê ya ji jiyanê qutbûyî nedidît. Ji bo wê etîk, nirx û mafên mirovan mijarên ku di jiyana rojane de berdêla wan hebû. Têkiliyên mirovan bi hev re, biryarên ku digirin û awayên wan ên nirxandina cîhanê beşeke rasterast a vê ramanê bûn.<br><br>Ev xeta ramanê Kuçuradî anî qada mafên mirovan jî. Di xebatên xwe yên li ser mafên mirovan de di navbera ramana felsefî û mijarên hiqûqî û civakî de girêdan danî. Wê nêzîkatiyeke pêş xist ku tê de mafên mirovan ne tenê di çarçoveya rêzikên qanûnî de, lê bi nirx û rûmeta mirov re bên hizirandin. Bi vî awayî di navbera cîhana têgînî ya felsefeyê û mijarên konkret ên civakê de girêdaneke xurt ava kir.<br><br>Bandora Kuçuradî bi sînorên xebatên wê yên akademîk jî nema. Salên dirêj serokatiya Komeleya Felsefeyê ya Tirkiyeyê kir, di saziyên felsefeyê yên navneteweyî de erkên cuda girt ser xwe û di nav UNESCOyê de beşdarî xebatên li ser felsefe û mafên mirovan bû. Di pêvajoya derketina Roja Felsefeyê ya Cîhanê de jî beşdarî kir. Ji vî alî ve jiyana wê bû yek ji mînakên wê yekê ku felsefe dikare ji dîwarên zanîngehê derkeve û bigihîje qadeke fireh a ramanê û çandê.<br><br>Pirtûkên ku nivîsandine jî vê qada ramanê ya fireh nîşan didin. *İnsan ve Değerleri* (Mirov û Nirxên Wî), *Etik* (Etîk), *İnsan Hakları: Kavramları ve Sorunları* (Mafên Mirovan: Têgîn û Pirsgirêk), *Sanata Felsefeyle Bakmak* (Bi Felsefeyê li Hunerê Nêrîn), *Nietzsche ve İnsan* (Nietzsche û Mirov) û *Schopenhauer ve İnsan* (Schopenhauer û Mirov) di nav xebatên herî berbiçav ên ji bo famkirina dinya ramana Kuçuradî de ne. Wê ne tenê bi berhemên xwe, lê bi wergerên xwe jî ji ramana felsefî re beşdarî kir û hin berhemên bingehîn ên Kant wergerandin Tirkî.<br><br>Yek ji xalên herî balkêş ên ramana Kuçuradî ev bû ku wê felsefe ji meselên rastîn ên jiyanê dûr nexist. Ji bo wê, fikirîna li ser mirov, nirx, etîk û mafan tenê meşandina minaqeşeyeke akademîk nedigot. Ev têgîn li gelek qadên jiyanê dirêj dibûn: ji awayê ku mirov li kesê li ber xwe dinêre bigire heta awayê ku li hemberî bûyerekê biryarê dide û pirsgirêkên civakî dinirxîne.<br><br>Ji ber vê yekê, nirxandina mîrata Ioanna Kuçuradî tenê bi saya pirtûkên wê yên çapkirî ne bes e. Beşa ku ava kir, dersên ku da, xwendekarên ku perwerde kirin, saziyên ku tê de cih girt, wergerên wê û xebatên ku salên dirêj meşandin, ev hemû beşên vê mîrateyê ne ku hev temam dikin. Keda ku da felsefeyê, ew kir kesayeteke ramanê ku ne tenê ji bo serdema xwe, lê ji bo nifşên piştî xwe jî dê pê re bê ceribandin.<br><br>Jiyana Ioanna Kuçuradî di 2026an de bi dawî bû. Lê li pey xwe ne tenê korpuseke pirtûkan, lê berhevokeke dirêj a akademîk û rewşenbîrî hişt ku li ser fikirîn, pirsîn û famkirina mirov hatiye avakirin. Xebatên wê yên li ser mirov, nirx, etîk û mafên mirovan hê jî bi pirsên ku îro jî rojane ne re rû bi rû dibin. Gava mirov li jiyana wê dinêre, tê dîtin ku felsefe ne tenê qadeke xebatê ye, di heman demê de hewldaneke dûvdirêj e ji bo famkirina dinya û mirov.<br><br></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://zamansizdergi.com/ku/ioanna-kucuradi-jiyaneke-ji-felsefeye-re-terxankiri/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Ronîxwar û Hişyariya Min</title>
		<link>https://zamansizdergi.com/ku/ronixwar-u-hisyariya-min/</link>
					<comments>https://zamansizdergi.com/ku/ronixwar-u-hisyariya-min/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[DILOVAN]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 04 Oct 2026 13:22:05 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Helbest]]></category>
		<category><![CDATA[Wêje]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://zamansizdergi.com/?p=12948</guid>

					<description><![CDATA[Ez mam nav asîman û erd, Erd hejîya  Û lingê min şemitê, Ez ketim nav çala, Çala reş¡ Kortê reş¡ Kiştar¡ Ronîxwarek xuya wê demê, Nav yektayî da mam asê.. Wexta ku asoya bûyerê da mij derket, Mij heftrenge &#160; Birûsk lê da û çavê min ket tarî Birûska Zeus, an navê din di mîtolojiya [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Ez mam nav asîman û erd,</p>
<p>Erd hejîya </p>
<p>Û lingê min şemitê,</p>
<p>Ez ketim nav çala,</p>
<p>Çala reş¡</p>
<p>Kortê reş¡</p>
<p>Kiştar¡</p>
<p>Ronîxwarek xuya wê demê,</p>
<p>Nav yektayî da mam asê..</p>
<p>Wexta ku asoya bûyerê da mij derket,</p>
<p>Mij heftrenge</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Birûsk lê da û çavê min ket tarî</p>
<p>Birûska Zeus, an navê din di mîtolojiya Romê da dibe ku Jupîter,</p>
<p>An jî em ê gotina xwe bînin ser ziman: Bercîs.</p>
<p>Bîrekê hat hişê min.</p>
<p>Wexta ku ez li Mezopotamyayê bûm,</p>
<p>Li ba Temûz (Dumuzi) û Îştar (Înanna) disekinîm.</p>
<p>Agir dibarîya nav çolan,</p>
<p>ji ber ku mîna Pompeiyê dikeve hêrsa Vezûvê</p>
<p>binê destên min da</p>
<p>Teqiya birûska Vezûvê nav çavê min da,</p>
<p>Stêrk şemitê</p>
<p>Ew stêrk di Mijdarê de ji dayik bûye,</p>
<p>Niha di welatekî da bêxwedîtiya xwe amade dike,</p>
<p>Ne mîna kûçikên birçî, ne ûtopîst</p>
<p>Mîna haymatlosekî</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Yektayîbûna Ronîxwarê da ber çavên min</p>
<p>Rojnameyek derbas bû</p>
<p>Wexta ku Îkarus ket nava avê</p>
<p>Dilkîşandiya bavê Îkarus hat</p>
<p>Ezbenî; mîna Daidalos mam dilşaş.</p>
<p>Wê demê; ez mam nav asîman û erd¡</p>
<p>Erd hejîya,</p>
<p>Û nigê min şimitî,</p>
<p>Ez ketim nav çala,</p>
<p>Çala reş¡</p>
<p>&nbsp;</p>


<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://zamansizdergi.com/ku/ronixwar-u-hisyariya-min/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>EZİM</title>
		<link>https://zamansizdergi.com/ku/ezim/</link>
					<comments>https://zamansizdergi.com/ku/ezim/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Dildar Pêşewa]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 08 Sep 2026 18:12:09 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Giştî]]></category>
		<category><![CDATA[Helbest]]></category>
		<category><![CDATA[Wêje]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://zamansizdergi.com/?p=12775</guid>

					<description><![CDATA[Ezim di rêya ku min xwe tê de wenda kir û her wenda bûnê, min hinek xwe dît, ezim wekî barana bêdeng di dilê axê de diherikim bê ku kes bizane Ka ez ji kur tê me.. &#160; Ezim li ser navê xwe dipirsim her carê bersiva min diguhere wek demên ku diherike û tu [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Ezim di rêya ku min xwe tê de wenda kir û her wenda bûnê, min hinek xwe dît, ezim wekî barana bêdeng di dilê axê de diherikim bê ku kes bizane</p>
<p>Ka ez ji kur tê me..</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Ezim li ser navê xwe dipirsim her carê bersiva min diguhere wek demên ku diherike û tu caran li cihê xwe namîne..</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Ezim di nav şewitandina xwe de ronahiyek di nav tarîtiyê de rêyek</p>
<p>Ezim ne dawî me ez destpêk im</p>
<p>Ku her roj ji nû ve têm nivîsandin..</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Ezim di nav heman çirûskên bîranînê de ku her şev li ser dilê min dibin stêrk, ezim li ser çar sînora,carinan diherikim, carinan têk diçim</p>
<p>Lê tu caran ranawestim..</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Ezim di nav her wenda bûnê de peydabûn di nav her têkçûnê de çêbûn,ezim peyva ku nehatîye gotin</p>
<p>Ewa ku di dilê me de hatîye sotin..</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Ezim di nav her mirinê de jiyan</p>
<p>Di nav her dawiyê de destpêk</p>
<p>Ezim stranek bêdeng ku tenê dil dikare bibihîze û herkes li gorî xwe</p>
<p>Têbigihê..</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Ezim ne tenê ez im ez hinek ji te me</p>
<p>Hinek ji wan ku hatin û çûn</p>
<p>Ezim li ser her birîna ku min hildaye</p>
<p>Gulan diçînim, da ku êş rengê xwe bibîne..</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Ezim li ser sînorê gotin û bêgotinê</p>
<p>Li vir, li wir, li her derê ku dil hîs dike</p>
<p>Û her cara ku ez dibêjim ez ,ezim</p>
<p>Kefenê mirinê xwe li min dipêçe..</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Ezim li ser rêyên bê nav dimeşim</p>
<p>Her gav hinek ji xwe li paş dihêlim</p>
<p>Da ku ber bi pêş ve herim..</p>
<p>Ezim di nav her wenda bûnê de nîşanek di nav her nîşanê de wateyek nû..</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Ezim fêr bûye ku wenda bûn jî rêyek e û her rê di dawiyê de dibe navê xwe,ez êdî li dawiyê nagerim</p>
<p>Jiber ku min fêm kir dawî jî tenê navê destpêkek din e</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Û gava hemû peyv bêdeng dibin</p>
<p>Ez hîn jî dibêjim ez, ezim û ez hîn di rê de me.?</p>
<p>&nbsp;</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://zamansizdergi.com/ku/ezim/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Tirsona</title>
		<link>https://zamansizdergi.com/ku/tirsona/</link>
					<comments>https://zamansizdergi.com/ku/tirsona/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[DILOVAN]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 31 Aug 2026 16:53:48 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Giştî]]></category>
		<category><![CDATA[Helbest]]></category>
		<category><![CDATA[Wêje]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://zamansizdergi.com/?p=12648</guid>

					<description><![CDATA[Mirin ser piştê mijdarî da hatîye vê dinyaye, Dor, sala payîzê bû Dil xwe kişand û Tav xwe veşart Pepûk¡ Hawar ji kû da ket¿]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Mirin ser piştê mijdarî da hatîye vê dinyaye,</p>
<p>Dor, sala payîzê bû</p>
<p>Dil xwe kişand û</p>
<p>Tav xwe veşart</p>
<p>Pepûk¡</p>
<p>Hawar ji kû da ket¿</p>


<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://zamansizdergi.com/ku/tirsona/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>CÊRGEBEZ</title>
		<link>https://zamansizdergi.com/ku/cergebez/</link>
					<comments>https://zamansizdergi.com/ku/cergebez/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ciwan Serhedyan]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 29 Aug 2026 18:59:25 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Huner û Çand]]></category>
		<category><![CDATA[Nasandina Pirtûkan]]></category>
		<category><![CDATA[Wêje]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://zamansizdergi.com/?p=12608</guid>

					<description><![CDATA[Lêkolînek li ser dîroka govendê û rîtûelên çanda Kurdîstanê Şopa ruhên ezîz digere li ezmên, Ewr bê deng in, dîrok guvah. Kevir û kuç nivîskarê dîroka mayînde ne. Dest bi pêşk ên ku çand hilberandin bûne ax, yên didomînin şaristene. Em niha çavên xwe li ser dîrokê li tab ên ku ax ê danequrtandiye, avê [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Lêkolînek li ser dîroka govendê û rîtûelên çanda Kurdîstanê</p>
<p>Şopa ruhên ezîz digere li ezmên, Ewr bê deng in, dîrok guvah. Kevir û kuç nivîskarê dîroka mayînde ne. Dest bi pêşk ên ku çand hilberandin bûne ax, yên didomînin şaristene. Em niha çavên xwe li ser dîrokê li tab ên ku ax ê danequrtandiye, avê ne şûştiye, tavê ne helandiye û bayê nebirîye bigerînin. Piştî ku me ev gotin ji xwe ra gotin, em du hevalên meraqdar ê dîrok û çanda cîhanê û nemaze Kurdistanê, birêz (Ezda Qerejdax û Ciwan serhedyan ) Me berê xwe da lêkolînê. Me çîrok guhdar kirin, pirtûk û makaleyên li ser çand û dîrokê xwilandin. Weka ku me got, em rastî çandeke ku demê nerizandiye axê danequrtandiye, avê ne şûştiye, tavê ne helandiye û bayê nebirîye hatin. Di nava wê çandê da em rastî gelek tab û rîtûelên girîng hatin ku yek ji wan jî Cêrgebez e.</p>
<p>( Cêrgebez ) Em etîmolog nînin, lê belê qasî ku em zanîn wateya peyva Cêrgebez ev e. Cêrge- tê wateya ristik yan jî rêzbûn, weka rêza govendê ku govendger li rex hevdu rêz dibin û dibine cêrge. Yan jî avakirina avahîyan da cêrgek dîwar zêdekirin.</p>
<p>Bez-bezîn bi wateya rev-bazdan- lîstinê ye ku îro jî li hin deverên weka Rihayê ji govendê ra dibêjin &#8220;bazdan&#8221;</p>
<p>Ku herdu peyv digihîjîne hev dibe &#8220;Cêrgebez &#8221; cêrge dibin û dibezin &#8221; weka</p>
<p>bazdana bi rêzbûyî&#8221; ev jî dide nîşan ku ji bona etîmologan peyveke hêjayî lêkolînê ye.</p>
<p>(Cêrgebez çawa dihate kirin)</p>
<p>Her sal di meha nîsanê şeva ( &#8220;Reşşemî&#8221; şeva herî tarî ) ya salê da ku sêşemê digihîne çarşemê, yan agirekî gur dihate dadan yan jî çira dihatine vêxistin, li dora agir govenda pîroz dihate girtin. Ku li derve bûya yan bi darekê va, yan bi stûn yan jî bi kêranekî va baqên genim di hatine daliqandin. Ku di hundirê avahiyekê da bû ya dîsa yan stûnên navbeynê yan jî bi dîwaran va Baqên genim di hatine daliqandin. Car caran jinan simbilên genim dixistine ber kofiya li serê xwe, yan jî şûtika sor ya li dora eniya xwe. Xwarin û vexwarin bi şirîktayî dihatine çêkirin û bi civatî dihatine xwarin. Di wê govendê da her mêr û jinê destê hevjîna/ê xwe digirt govend digerand. Ji bo mêr hevjîna wî destê wî yê rastê digirt, jina ku destê wî yê çepê bigirta dibûne xwîşk û bira. (Bi demê ra piştî hinek guherînan, mînak: di nava Êzidiyan da jin û mêrên ku di govendê da bikevime destê hev dibine xwîşk û birayên hevdû) Ev pêkane ku ji heman çandê veqetiya be, lewra çandeke folklorîk e wisa kevnare ku hêjayî lêkolînê ye. Dema di beriya dîrokê da ku baweriya xwedawendiyê &#8220;ezdayetî&#8221; hebû, sêwir û zanetiya jinê bawer dikirin weka her tiştên din di govendê da jî jin pêşeng bûn, ser govendî bûn. Jinek dibû ser govendî, mêrê wê dikete destê wê yê çepê, dû ra jinek dikete destê mêrik û dibû xwîşka wî. Wisa yek jin yek mêr dibûne cêrge û bazdidan , govend digerandin. Piştî ku şev dibû dereng, agir vedimirî hemû govendger bi bezê diçûn xwe diavêtin e cîhên xalî yan jî mala xwe, cihên ji çavan dûr û bi hev şad dibûn, &#8220;diketine têkiliya cinsî&#8221; Keç û xortên ku dibûne evîndarê hev jî di wê roja pîroz da destên hevdu digirtin û ji wê rojê şûnde dizewicîn dibûne xweyê jiyaneke hevpar. Ev govenda pîroz, rîtûeleke dîrokî bû. Ku kal û pîrên me ji me ra vedigotin.</p>
<p>Ji bilî wê jî şeva reşşem ê, di dîrokê da niviştên herî zexim, sêhir ên herî mezin wê şeva herî tarî ya salê hatine kirin. Di gelên kevnar yên di sêhir û niviştan da xwe pêş xistibûn, wek Babîliyan ku hê jî sêhirên wan bi nav û deng in têne qal kirin.</p>
<p>(DÎROKA CÊRGEBEZ Ê)</p>
<p>Tevî ku destpêka wê sedî sed neyê zanîn, meriv dikare bibêje ev rîtûel tabeke bi hezaran salane di nava gelê Kurd, civakên kurd û Kurdistanî da heta dîrokeke nêzîk jî hatiye kirin. Gelek arkeolog û lêkolînerên dîrokê dibêjin ku; Di destpêkê da beriya dîrokê, dema ku mirov hê jiyana koçber dijiyan weka sewalan salê carek bi hinceta ku zêde bibin diketine têkiliya cinsî. Dema ku ew roj dihat, bi xwarin û vexwarinên bi civatî, bi muzîk, reqs û rîtûelên bi civatî ew roj pîroz dikirin. Ji bilî wê, dîsa beriya dîrokê di hîna ezdayetîyê da baweriya &#8220;laş guherîna ruh-reankarnasyon&#8221; ê jî hebû, ku niha jî gelek deverên cîhanê didome. Wisa bawer dikirin ku ruhên kesên ku di nava salê da mirine, di roja Cêrgebez ê di bedeneke nû da vegerînin. Li gorî wê baweriyê hemû ruh, yên ku hatine cîhanê û mirine çûne, û yên ku qet nehatine cîhanê hemû li benda hatinê ne. Tenê dema jin û mêr dikevine têkiliya cinsî bi wê rîtûela Ruhanî &#8220;seksê&#8221; bangî ruhan dikin, bi wê rîtûelê ruh têne cîhanê û navê wê dibe &#8220;ji dayîk bûn&#8221; Wê gavê meriv dikare bibêje deriyê yekemîn yê hatina ruh ku dikare were vê cîhanê malzaroka dê ye, û bi wê banga pîroz dikare were bikeve malzaroka dê bibe xweyê laşekî ku nû çê dibe.</p>
<p>Dema ku meriv çavkaniyên dîrokê dinihêre ; Her çiqas Wateya Cêrgebez ê (cêrgebûn bezîn) be jî ne tenê govend, ne jî tenê rîtûeleke têkiliya cinsî ye.</p>
<p>Dibe ku di serdema &#8220;çandiniyê-neolîtîkê&#8221;, hîna ezdayetîyê da bi hin armancên nêzî hev yên sereke derkeibe holê, dibe ku bi lêkolînên zexim di bingeha van rîtûelan da wate û armancên balkêştir derkevine holê. Niha em di gelek nivîsên biyanî, yên lêkolînerên biyanî da lê rast tên ku gelek caran şaş û kêm hatine nivîsar. Hinekan jî serê xwe pêre êşandine û gihaştine bingehên zexim ên rasteqîn. Gelek caran bi demê ra, bi bandora ol an, bi bandora şer, komkujî, koçberî û hwd hinek guherîn lê çê bûne. Ji ber wê em dixwazin hinekî li ser vê mijara ku gelekî girînge bipeyivin û bifikirin. Di baweriyên kevnar yên Mezopotamyayê da wisa dihate bawer kirin ku destpêka biharê destpêka bereketa her tiştî ye, lewra ji ber wê di heman demsalê da diketine hewildana zêdebûnê.</p>
<p>Mînak, di şaristanên Sûmer û Akadan de, xwedawenda Îştar–Înanna, ku di kevneşopiya Hûrriyan de bi navê Şauşka tê naskirin, di roja pîroz de bû evîndara xwedawend Dûmûzî û diçû digihişte wî. Herdu evîndar di wê şeva Reşşemî de hev şad dibûn û piştî wê, pêvajoya nûbûna jiyanê û bereketa biharê di axê da didane destpêkirin. Bi hatina biharê re, bereketa zeviyan û jiyana nû dest pê dikir. Mirovên ku bawer dikirin ku Şaûşka û Dûmûzê her sal serê biharê hereketê didine destpê kirin, di heman demê da ew jî diketine hewildana zêdebûnê.</p>
<p>Di nava demê ra weka her tiştên din ên çandî hunerî û hwd,</p>
<p>Cêrgebez ê da jî hin guherîn çê bûne. Nemaze di dîroka Ol an virda gelek gotinên qirêj li ser vê rîtûela pîroz hatine gotin da ku mirov ji vê taba xwe ya dîrokî şerm bikin.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Çavkaniyek di derbarê dîroka govendê da: lêkolînerê biyanî Sîr maks Edgar Lûcîen Mallown. Di lêkolînên arkeolojîk da li başûrê Kurdistanê &#8220;Tell Arpachîyah&#8221; ê seramîkeke çanda Xelefî dîtibû ku li Kurdîstanê gelek ji wan seramîk an hatine dîtin ku li ser wan seramîkan hejnên mirovên ku govendê digerînin hene. Ew seramîka ku Mallown di sala1933 da dêtiye nêzî heft hezar salî ye. Ev fîgurên li ser seramîkên heft hezar salî yên çanda Xelefî jî, wê baweriya ku govend çandeke gelekî kevine pişt xurt dike.</p>
<p>Mallown yek ji arkeologên yekem e ku li ser çanda Xelefî bi awayekî berfireh xebitîye. Di kolanên Tell Arpachiyah de seramîkên xweşik, avahiyên dorhêl û nîşaneyên rêxistina civakî derxistin holê. Li gorî wî, civaka Xelefî xwedî rêxistinek civakî û çalakiyên hevbeş bû.</p>
<p>Ev çend arkeolog û lêkolînerên navên wan li jêr nivîsar, kêm zêde dîtin û lêkolînên wan nêzîkî Mallown in ku meriv dikarin wan jî bixwînin .</p>
<p>Joan Oates</p>
<p>David Oates</p>
<p>Stuart Campbell</p>
<p>Marc Verhoeven</p>
<p>Brian Hayden</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Yek ji wan nivîskarên biyanî ku çand û tab ên kevnar nivîsandiye jî nivîskarê îngîlêz &#8220;MÎRCEA ELİADE&#8221; ye, ku di pirtûka xwe ya bi navê &#8220;DÎROKA OL an&#8221; da behsa tab ên kevnar û rîtûelên bereketê dike ku ew tab ên çend hezar salî hîn jî di nava gelê me da û gelek civakên din da jî hene. Weka baweriya ku jineke bi zar &#8220;ducanî&#8221; ku di nava zeviyekê da bigere bereketa jinê bereketa wê zeviyê zêde dibe. Weka tûma genim ya pêşîn dema tîr dirûnê da dihate jê kirin ew tûma genim dianîn di malê da weka baqek gul dadiliqandin. Carinan jî çend tûmên genim yên dawîn nedihatine jê kirin ji bona para teyr û tûyan dihîştin, wisa bawer dikirin ku wê bereketa sala bê zêde bike. Ev tab ên ku hê jî li hin herêmên Kurdistanê têne kirin, li dowalên Îskandînav û hinekên Ewropayê jî heman tab û rîtuelên bi vî rengî têne kirin. Ez dixwazim mînakeke serhedê jî di vir da bi cîh bikim ( dema piştî gîya dirûnê ku zevî ji nûv da avjerû dide ew dibe &#8220;armişk&#8221; belê navê wê armişk e lê para mişk tenê nîne. Ew bermayî para hemû mişk, kêzik, kurmik, teyr û tûyan e ku ew nav lê kirine û îroj jî tê gotin) gelo dibe ku ev tab û rîtûel hinek ji yên serdema destpêka çandiniyê bin heta niha hatibin?Yek ji wan rîtûelan jî rîtûela bereketê bi (bihev şad bûn-seks ê ) dihate kirin ku navê wê ra dibêjin (Homeros gamos -Zewaca pîroz) . Mîrcea Elîade dibêje; berî bi hezaran salan ev rîtûela pîroz li Mezopotamya yê û gelek deverên din yên cîhanê dihate kirin, li Mezopotamyayê bi govend û stran destpê dikir, bi xwarin û vexwarina bi civatî didomîya û bi seks ê bi dawî dibû. Mîrcea Elîade; gotinên xwe bi tablet, nivîs û tabên kevnar pişt rast dike û ev gotinên wî jî tevî çîrok û çanda me ya temen dirêj ji me ra dibine çavkanî&#8230;</p>
<p>Ji bilî nivîskarên biyanî, di wêjeya me ya devkî da weka çîrok û meselok an dihate vegotin û heta dîrokeke nêzîk jî ev rîtûel dihate kirin. Em bi xwe nebûne guvah me bi çavên xwe nedîtiye, lê belê bi tevî gelek kal û pîrên nas, me ji bavê min jî bihîst ku di salên 1970 yan da li gundê me bibû guvahê rîtûela Cêrgebez ê. Çawa dihate kirin wî jî weka her kesên ku zanibûn serî heta binî pêkhatina Cêrgebezê ji me ra vegot. Lêbelê lê zêde kir got ku apê wî nexwestiye ku ew herine taxa jêr û cêrgebezê bibînin. Li gorî ku apê vî ji wî û Pismamên wî ra gotiye ( Cêrgebez tiştekî gelekî qirêj û heram e&#8221;jin û mêr bi hevdu ra govendê digerînin&#8221;ew ne li gorî tabên ol a me ye) wisa gotibû lê sedema wê û dawiya wê negotibû. ew apê ku ev gotin kiribû bi xwe jî di nava çandeke ku jin û mêr di her dîlan û pîrozbahîyan da bi hevdu ra govendê digirin strana diavêjina ber hev da mezin bibû. Lê belê di serdema destpêka îslamêyetê şûnde gelek gotinên qirêj li ser rîtûelên çandî derketibûn ku êdî hinek kesan ji çanda xwe yan şerm dikirin yan jî jê ditirsiyan bi dizîka va pêk dianîn. Niha di van rojan da yên ku peyva Cêrgebez bihêstine &#8220;nemaze hêla serhedê&#8221; dibêjin govenda jin û mêrane , û heram e. Lê çawa dibe ku kesên ku vê gotinê dibêjin, di her dîlanê da bi jinemêran govendê digerînin.</p>
<p>Weka gelek rîtûelên din ên kevnar Cêrgebez jî hinek guherîn lê çê bûne. Weka rîtûela ji bo sekinandina barana şit.</p>
<p>Mînak: Ew rîtûela sekinandina baranê ku ew jî heta dîrokeke nêzîk jî di nava civakên Mezopotamyayî da dihate bikar anîn, ji hîna wan pîrikên zana dihat. Ew rîtûela; dema ku pir baran dibarî û bi rojan ne disekinî, di wê êl û civakê da bi heman navî ku sê kes hebûna her yekê perçek darik di erdê da weka sing diçikend bi awayekî sê çik rêz dikirin, li ser wê sêrêz ê gotinên pîroz dikirin. Bi wî awayî bawer dikirin ku baran Demeke nêzîk da datîne. Piştî bi hezaran salan jî ew rîtûela dihate bikar anîn, lê bi bandora çand û ol ên ku bi demê ra reng avêtine ewê tab ê jî reng avêtibû. Di serdema olên semawî da ku gelek civakan dev ji gelek tab ên xwe berdan yan jî rengê wan guherandin. Navê vê rîtûela sê ling jî bibû &#8220;Sê Fatma&#8221;. reng avêtibû ketibû kirasekî biyanî.</p>
<p>(Têkiliya Cêrgebez ê bi girê mirazan ra)</p>
<p>Di destê me da çevkanîyek yan jî rastiyeke zanistî tune. Ev tenê hîpotezeke ku hêjayî lêkolînên berfireh e.</p>
<p>Wisa tê zanîn ku bajarê Riha yê navê wê gelekî kevin ku digotin &#8221; El Riha&#8221; bi wate cîhê ku ruh ê pêşîn lê daketiye ye. Niha em li Girê mirazan û gelek cîhên din ên ku erdkolojî lê tê kirin rastî gelek nîşaneyên ecêb tên. Ev nîşane piraniya wan diyar dikin ku &#8220;girê mirazan-gobeklî tepe&#8221; cîhê zayînê û hevşadbûnê ye. Şopa rîtûelên bi civakî li derdora Girê mirazan xwe dide nîşan ku gelek lêkolînerên ku li wan deran dixebitin jî, kirina rîtûelên bi civakî bi xebatên xwe piştrast dikin. Li wir gelek pejnên ser keviran xêz kirine û gelek pêker bi zayenda xwe derdikevine pêş. Mînak, pêkerên mêr mozî-kîr- fallûs ê wan weka nîşane mezin û rep hatine çêkirin. Jin ên ku dizên hatine xêz kirin û fîgurên di têkiliya cinsî da hatine xêz kirin hene. Li ser hin pêkerên piçûk &#8220;gula avê- Lotûs&#8221; hatiye xêz kirin, ev kulîlk jî nîşaneya xwe nû kirinê ye ku bi laş guherîna ruh, reenkarnasyin ê va tê girêdan. Ev hemû nîşane pirsa ku gelo &#8220;girê mirazan-gobeklî tepe&#8221; ji bona rîtûelên bi civakî hatiye ava kirin? Di hişê meriv da ava dikin, ev jî dide nîşan ku hêjayî lêkolînê ye. Ku Girê mirazan bi rastî jî navendeke rîtûela ya ku hin demên salê da mirov li wir li hev kom dibin be, ku di van civînan da reqsên bi civakî hatibine kirin, îxtîmala rîtûelên muzîk û bereketê hêjayî lêkolînê ne. Lewra gelek lêkolînerên ku tiştên nêzîkî hevdu dîtine û dibêjin, çend heb ji wan ev navên li jêr in ku meriv dikare wan tevî çavkaniyan bike</p>
<p>Girê mirazan; berîya ku erdkolojî û lêkolînên wir dest pê bikin, jinên ku zarokên wan çê nabin diçûn li ser girê mirazan dua dikirin, jibo zarokên wan çê bibin. Yên ku kar û barên wan rast ne dimeşiyan , yên ku ne dizewicîn diçûn li ser Girê mirazan dua dikirin da ku mirazan xwe şad bibin. Ez şopeke bi hezaran salan bû, ev çandeke gelekî kevinar bû, ev hişmendiyeke kollektîv bû ku di hişê gelê herêmê da çapa xwe dirêj kiribû heta dîrokeke nêzîk.</p>
<p>Klaus Schmidt</p>
<p>Serokê xebatên Girê Mirazan (Göbekli Tepe) bû.</p>
<p>Dibêje ku Girê Mirazan navendeke rîtûel û tan ên civakî bû, ku komên mirovan ji cihên cuda dihatin li wir diciviyan.</p>
<p>Oliver Dietrich -Jens Notrof û Martin Zarnkow jî çend heb ji wan lêkolînerane.</p>
<p>Weka ku me got, ev gotinên me delîl nînin. Ev tenê hêpotezeke ku hêjayî lêkolînê ye&#8230;</p>
<p><img fetchpriority="high" decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-12624" src="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/08/IMG-20260822-WA0025-scaled-e1787912644386.jpg" alt="" width="1068" height="1552" srcset="https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/08/IMG-20260822-WA0025-scaled-e1787912644386.jpg 1068w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/08/IMG-20260822-WA0025-scaled-e1787912644386-206x300.jpg 206w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/08/IMG-20260822-WA0025-scaled-e1787912644386-705x1024.jpg 705w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/08/IMG-20260822-WA0025-scaled-e1787912644386-768x1116.jpg 768w, https://zamansizdergi.com/wp-content/uploads/2026/08/IMG-20260822-WA0025-scaled-e1787912644386-1057x1536.jpg 1057w" sizes="(max-width: 1068px) 100vw, 1068px" /></p>
<p>Ezda Ayşe Qerejdax- Ciwan Serhedyan</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://zamansizdergi.com/ku/cergebez/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>BAYÊ EŞQÊ</title>
		<link>https://zamansizdergi.com/ku/baye-esqe/</link>
					<comments>https://zamansizdergi.com/ku/baye-esqe/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Zozan Aksan]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 27 Aug 2026 16:34:47 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Giştî]]></category>
		<category><![CDATA[Helbest]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://zamansizdergi.com/?p=12599</guid>

					<description><![CDATA[Bayê eşqê estîya li ser min. Porê min dêran, Şara min firand, &#160; Çavê min dan miçandin, Laşê min peland. Hat, Ket dilê min, &#160; Bê behn hişt bistek. Paşê, ji bo tijî bibe bedenên din, Dîsa, Da rê û çû]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Bayê eşqê estîya li ser min.</p>
<p>Porê min dêran,</p>
<p>Şara min firand,</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Çavê min dan miçandin,</p>
<p>Laşê min peland.</p>
<p>Hat,</p>
<p>Ket dilê min,</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Bê behn hişt bistek.</p>
<p>Paşê, ji bo tijî bibe bedenên din,</p>
<p>Dîsa,</p>
<p>Da rê û çû</p>


<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://zamansizdergi.com/ku/baye-esqe/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>NIVÎSEKE QUZELKURT Û FILAN Û BÊVAN</title>
		<link>https://zamansizdergi.com/ku/niviseke-quzelkurt-u-filan-u-bevan/</link>
					<comments>https://zamansizdergi.com/ku/niviseke-quzelkurt-u-filan-u-bevan/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Gani Türk]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 24 Aug 2026 18:17:05 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Ceribandin]]></category>
		<category><![CDATA[Giştî]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://zamansizdergi.com/?p=12578</guid>

					<description><![CDATA[Min got; belê, libê, mixabin, bibore, ewqas çêbû, “Sevil îdare lo! Û xayîn mo îflah. La axuyî, hade mo xerîb.” Bajoo! Eynik, neynik, tîtik û damarê çiriyayî, xwîna rijiyayî, dile şikestî û boş-belaş. Ev e ha! Bi sê qesem navê Xwedê¹ û bi Mishafa Reş ev e. Te got, “Ev kî ye, kî ne qurban?” [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Min got; belê, libê, mixabin, bibore, ewqas çêbû, “Sevil îdare lo! Û xayîn mo îflah. La axuyî, hade mo xerîb.” Bajoo! Eynik, neynik, tîtik û damarê çiriyayî, xwîna rijiyayî, dile şikestî û boş-belaş. Ev e ha! Bi sê qesem navê Xwedê¹ û bi Mishafa Reş ev e.</p>
<p>Te got, “Ev kî ye, kî ne qurban?” Wellehî ez jî nizanim. Bo nimûne, hey ne ew Rûstemê Zal e û bi Xwedayê li her deverî re û ne li tu deran ne yê Dostoyevskîye jî. Xenzîr û xenzîr in. Dijminê dost û hevalên xwe ne; dikirin û nafroşin, difroşin û nakirin. Edî ez jî nizanim go kî, kî ye.</p>
<p>Keko, bibore ez ji te fêhm nakim.</p>
<p>Bi sehwa Anunakiyê Sûmerî, bi hilma gurzê Ristemê Zal û li ser sonda Paltoyê N.Gogol tu ji min qenc fêhm dikî. Dîrok, jiyan, zindan, xizanî, zindiqî, feqîrî, berxwedan filan û bêvan! Heke ku dîsa jî te tiştek fêhm nekiribê quzelkurt ji tere û bin dilê te girt û tu pê nefilitê. Hema ji her hawê Jîyanêve kî ne dürüst be, ne dilxwaz be ewe û ewin.</p>
<p>Ma hîn tu qala demê û çand û hunere dikî?</p>
<p>Êrêêê, lîstikvan, şano, pêşandan, gelên perîşan, zimanê zêrevan, lê mixabin ji hebûna kurmê darê; bêxwedî, xemgîn, lê dewlemend; rewşenbîr, tebeşîr, mibaşîr, nexêrxwaz, tirsonek, fisek, sembusek. Wey xwelî li serê min be! Min jî digot qey ez ê hîn behsa Platon, W.Shakespeare, J.J.Rousseau filan û bêvanan bikim. Na wele, ev hêvî êdî pûç û vala ye. Ez ê niha bi lez rabim û bifirim cem Melayê Cîzîrî. Ez ê silaveke jidil û kezebê bidimê, rahijim dile wî yê zêrîn, himbêz bikim, texim nav pêsîra xwe,  paşê ez ê vegerim cem kezîzera xwe, çend maçan jê bidim û ez ê  bi silavên Melayê Cîzîrî, ên germik, nermik û hûrik jê re bibêjim,</p>
<p>“Şox û şengê zuhre rengê</p>
<p>Dil ji min bir,</p>
<p>dil ji min bir”</p>
<p>Gelo, kezî zer bûn?</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>_____________</p>
<p>¹ Bi sê qesem navê Xwedê: Ev sonda xiristiyanan(mesihîyan) e. Bav, kur û giyanê pîroz. Ji xwe ew bawer dikin ku Xweda ji sê qisiman pêk hatî ye. (Üçlü teslis: Baba, oğul ve kutsal ruh) Di kurdî de dema sond dixwin wi sa dibêjin &#8220;Bi sê qesem(qisim) navê Xwedê&#8221;</p>


<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://zamansizdergi.com/ku/niviseke-quzelkurt-u-filan-u-bevan/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
