Kadınlığa Dair

Bundan tam yüz yıl önce, Mart 1919’da, işgal altındaki İstanbul’da haftalık bir dergi yayın hayatına başlar: Büyük Mecmua. Zekeriya ve Sabiha Sertel’in kurucuları arasında yer aldığı, dönemin en etkili kalemlerini ve entelektüellerini bir araya getiren bu “edebi ve ilmi” dergi, işgal güçlerine bağlı sansür kurulunun öfkesini üzerine çeker. Zekeriya Sertel’in tutuklanmasının ardından, henüz yirmi dört yaşında genç bir gazeteci olan Sabiha Sertel derginin başına geçer. Son sayılarının sermuharriri Halide Edip’in de desteğiyle yayın hayatına devam etmeye çalışan Büyük Mecmua, yoğun baskılar sonucu 17. sayısının ardından kapatılır.

Sabiha Sertel, bu öncü dergi kapatılana dek, özellikle “Kadınlığa Dair” adını verdiği köşesinde dünyada yaşanan gelişmeleri de takip ederek feminizm, kadın hakları, seçme ve seçilme hakkı, çalışma hayatına kadının katılımı, kadınlara yüksek eğitim hakkı gibi konularda yorulmak bilmeden yazar. Birinci Dalga Feminizm’in talep ve amaçlarıyla örtüşen bu yazılar, yayınlanmasının üzerinden geçen yüz yıla karşın günümüzde de tarihsel ve politik önemini koruyor.

“İstihsali uğrunda ferdi her menfaatten kurtularak sırf cemiyet için çalışan, daima aynı fikir, aynı gaye etrafında toplanan bir kadınlık ekseriyeti teşekkül ettiği gün, bizde feminizm cereyanı uyanacak ve hayattan aldığı kuvvetlerle azim ve mücadele yolunda birçok taraftarlar bularak ve birçok muhaliflerle çarpışarak, yürüyecektir.”

Sabiha Nazmi Sertel, 1895’te Selanik’te doğdu. Orta ve lise öğrenimini Selanik’te tamamladı. 17 yaşındayken Yeni Felsefe ve Genç Kalemler dergilerinde yazmaya başladı. 1913’te gazeteci Mehmet Zekeriya (Sertel) ile evlendi. 1919’da eşi Zekeriya Sertel’le yayınlamaya başladıkları Büyük Mecmua dergisi aynı yılın sonlarında işgal güçlerinin baskısıyla kapatıldı. Aldığı bir bursla öğrenimine devam etmek amacıyla ABD’ye taşındı. ABD’de yaşadığı dönemde Marksizme yöneldi. 1923’te ailesiyle birlikte Türkiye’ye döndü, tekrar sürgüne gitmek zorunda kaldığı 1950 yılına kadar pek çok sol eğilimli dergi ve gazetenin kuruluşunda yer aldı, yazı ve çevirileri nedeniyle sayısız kez yargılandı. 1956 yılında Bizim Radyo’da çalışmak üzere Leipzig’e taşındı, Türkiye Komünist Partisi Leipzig Grubu Parti Sekreteri oldu. 2 Eylül 1968’de Bakü’de hayatını kaybetti.

KADINLIĞA DAİR

100. Yılında Sabiha Sertel’in Büyük Mecmua Yazıları

Yazar: Sabiha Sertel

Derleyen: Hamit Erdem

Dizi: Kadın Kitaplığı / Araştırma-İnceleme

Genel Yayın Yönetmeni: İrfan Sancı

Editör: Ahmet Birsen – Bilge Sancı

200 sayfa